Dinozorlar

Genel anilbirgul

Dinozorlar, 150 milyon yılı aşkın bir süre boyunca dünyaya egemen oldular. Aralarında, hem dünyanın gelmiş geçmiş en iri hayvanları, hem de bir ev köpeğinden küçük türler vardı. Altmış beş milyon yıl önce de, kimsenin bilmediği bir nedenle dünyadan silinip gittiler.

Dinozorlar Nasıl Bulundu?

19. yüzyıl öncesi: Bulunan dinozor fosillerinin çeşitli şeyler olduğuna inanılmaktaydı. Sözgelimi, Çin’de ejderha kemikleri, Avrupa’nın bazı yerlerinde de dev insan kalıntıları olduğu düşünülmekteydi.

1800 Ayak izleri: Massachusetts’de dinozor ayak izleri bulundu. Bulan kişi, Nuh’un gemisinden çıkan kuzguna ait olduklarını ileri sürdü.

1820 Dişler: Tilgate ormanında, doktor ve fosil arayıcısı Mantell ve eşi tarafından İguanodon dişleri bulundu. Doktor bunların eski bir sürüngene ait olabileceğinden kuşkulandı. Ama düşüncesi, dine karşı bulunarak, kabul edilmedi.

1834 İskelet: İngiltere, Maidstone yakınlarında iskelet parçalarının bulunması dinozorlar konusunda ilk önemli örneği sağladı.

1841 Terim: İngiliz anatomi uzmanı Richard Owen, Yunanca “korkunç” ve “sürüngen” sözcüklerinden dinozor terimini oluşturdu.

1851 İlk Dinozor Modelleri: Londra Crystal Palace’taki büyük fuar için İguanodon ve Hylaeosaurus modelleri geliştirildi. Halk, dinozorlara büyük ilgi gösterdi İguanodon’u yapan heykelci, tamamlamak üzere olduğu modelinin içinde bir parti verdi.

1877 Yale Üniversitesi: Como Bluff’ta en çeşitli dinozor fosili topluluklarından biri bulundu.

1947 En Büyük Topluluk: Birlikte bulunan en büyük sayıda dinozor topluluğu bulundu. 100’den fazla Coelophysis iskeleti .

1987 Victoria Müzesi: Müzenin paleontoloji uzmanlarından olan Tom Rich ve Patricis Vickers-Rich, sıcakkanlı dinozor kuramını destekleyen kalıntılar buldular. Buldukları fosiller, bu dinozorların yaşadıkları dönemde Güney Kutup dairesi içinde kalan Güney Avusralya’daydı. Söz konusu bölgenin o zamanki yıllık ortalama sıcaklıkları donma noktasına yakındı.

Dinozorlar Nasıl Yok Oldu?

Yaklaşık 65 milyon yıl önce, dinozorlar, başka birçok hayvan türüyle birlikte dünyadan silinip gitmişlerdir. Ancak, kaplumbağalar, kurbağalar, kuşlar ve memeliler gibi bazı hayvanlar varlıklarını korumuşlardır. Bu kitlesel tükenmeyi açıklama amacıyla birçok kuram geliştirilmiştir. Bunlar arasından en yaygın olarak benimsenenlerinden aşağıda bahsedeceğim.

Aşamalı Yok Olma: Kıtaların kayması nedeniyle ortaya çıkan aşamalı iklim ve bitki örtüsü değişiklikleri, dinozorların, 50.000 yıl gibi bir süre içinde yavaş yavaş ortadan kalkmasıyla sonuçlanmıştır. Sıcak, tropikal iklim koşullarının yerini daha soğuk ve mevsimli iklim koşullarının almasıyla, dinozorlar da dünya üstündeki egemenliklerini memelilere bırakmışlardır.

Afet: Dinozorlar neslinin tükenmeye başladığı dönemde Hindistan’daki yanardağ patlamaları aynı zamanda gerçekleşmiştir. Aynı dönemde Dünya’ya dev bir de göktaşı düşmüştür. Atmosfere saçılan toz güneş ışınlarının geçmesini bir süre engellemiş, bu nedenle ortaya çıkan iklim değişikliklerine dinozorlar uyum gösterememiştir.

Dinozor Tipleri

Dinozorlar iki takıma ayrılırlar. Bu ayrım kalça kemerlerine göre yapılır.

  • Sürüngen tipi kalça kemerli dinozorlar: Kalça kemerleri sürüngenlerinkine benziyordu. Hem otçul, hem de etçil türleri vardı.
  • Kuş tipi kalça kemerli dinozorlar: Kalça kemerleri kuşlarınkine benziyordu. Bu takıma giren türlerin tamamı otçuldu.

Başlıca Dinozor Alttakımları

Dinozorlar iki takım içinde beş alttakıma ayrılırlar. Ornitbiscbia’nın üç, Saurischia’nın ise iki alttakımı bulunmaktadır.

Thyreophora

    • Thyreophora (Ornitbischia): Zırhlı otçullar olarak bilinir. Sırtlarında, bir dizi koruyucu plaka vardır.

Theropoda dinozorlar

    • Theropoda (Saurischia): Genellikle iki ayaklı etçillerdir. S biçimli boyunları ve dört parmaklı pençe biçimli ayakları vardır.

Marginocephalia

    • Marginocephalia (Ornitbischia): Etçillerdir. Çoğununa kafatasının arkasında kemikli çıkıntılar bulunur.

Ornithopoda

    • Ornithopoda (Ornitbischia): Etçillerdir. Boynuzsu ibiği ve kuşlarınkine benzer ayakları vardır.

Sauropoda

  • Sauropoda (Saurischia): Etçildir. Küçük başlı, uzun boyunlu, iri gövdeli ve uzun kuyrukludur.

Dinozorların Devirleri

Triyas Devri (248 – 213 milyon yıl önce)

Bütün karalar tek bir kıtada, yani Pangaea’da toplanmıştı. İlk dinozorlar ortaya çıktı ve devrin sonuna doğru iki gruba ayrıldı: Sürüngenler ile kuş tipli kalça kemerliler.

Jura Devri (213 – 144 m.y.ö)

Pangea parçalandı. Atlas okyanusu oluşmaya başladı. Afrika Güney Amerika’dan ayrıldı. Jura Devri’nin sonlarına doğru, dev, otçul dinozorlar karalara egemen oldu.

Tebeşir Devri (144 – 65 milyon yıl önce)

Kıtaların kayması sürdü ve zamanla karalar günümüzdeki yerlerini aldılar. Dinozorların çoğalması da sürdü ve farklı kıtalarda bulunanlar farklı evrim süreçlerinden geçerek çeşitli biçimler aldılar.

65 M.Y.Ö

Birçok başka türlü birlikte dinozorlar tam olarak sebebi bilinmemekle birlikte yeryüzünden yok oldular.

Dinozor Benzeri Sürüngenler

Dinozorlar karalarda dolaşırken, dev sürüngenler havada uçmakta ya da okyanuslarda yüzmekteydi. Bu deniz ve hava sürüngenleri dinozorların yakın akrabalarıydı.

Uçan Sürüngenler: “Pterosaurus” adı verilen uçan sürüngenler dev boylara ulaşmıştı. Kanatları deriden oluşan hayvanların gövdeleri genellikle kürk kaplıydı. Ancak, uçmaya elverişli hafif ve narin kemikleri vardı.

Deniz Sürüngenleri: Bunlar, denizlerin en iri ve en vahşi yaratıklarıydı. Atmosfer havası soluduklarından, zaman zaman su yüzüne çıkıp soluk almaları gerekiyordu. Balıklarla ve başka deniz yaratıklarıyla beslenirlerdi.

dinozor dünyası

Dinozorlar ile İlgili Diğer Bilgiler

Sürüngenler gibi dinozorlar da pullu derilere sahipti. Ancak dinozorlar, günümüz sürüngenlerinden daha gelişmiş hayvanlardı. Sürüngenlerin gövdeleri üstünde sürünmelerine ya da ayaklarını iki yanlarına uzatarak yürümelerine karşın dinozorlar, memeliler ve kuşlar gibi, bacaklarını gövdelerinin tam altında tutarak yürürlerdi.

  • Günümüze kadar bulunan dinozor fosillerinin, bir zamanlar yaşamış dinozorların yüzde %0,0001’inden azı kadar olduğu sanılmaktadır.
  • En zeki dinozorların bile zekaları olasılıkla tavuklar kadardı.
  • Günümüze kadar 350’den çok dinozor türü tanımlanmıştır. Ama büyük olasılıkla bu sayıs, gerçek sayının yalnızca küçük bir yüzdesini temsil etmektedir.
  • Struthiomimus, kısa mesafeleri saatte 80 km hızla, yani devekuşu kadar hızlı koşardı.
  • En küçük dinozor, Wannanosaurus olduğu düşünülmektedir. İki ayaklı bir etçil olan bu hayvan, yaklaşık 60cm uzunluğundadır, yani tavuk kadardır.
  • En ilkeli dinozor, Eoraptor‘dur. 228 milyon yıl önce yaşamış bu iki ayaklı etçil, büyük köpek boyutundaydı.
  • En büyük dinozor yumurtaları, bilindiği kadarıyla 30 cm uzunluğundaydı. Bu yumurtaların içerisinde 3,5 litre kadar sıvı bulunmaktaydı.
  • Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük uçan hayvanı Quetzalcoatlus’tur. Bu uçan sürüngenin kanat açıklığı, 12 metre, yani bir yamaç paraşütünden daha geniştir.
  • Dünyayı sarsan sürüngen anlamına gelen “Seismosaurus” cinsi bitkiyle beslenmekte olup, Airbus A320 tipi uçaktan daha uzundur. Boyu 40 metre civarındaydı.

Dinozorlar hakkında yeterli derecede bilgi sahibi olduğunuza inanıyorum. Bilim adına makaleler yayınlamaya devam edeceğim.

Sosyal Ağlarda Paylaş

{anilbirgul}

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir