Göl Nedir ? Tipleri ve Faydaları Nelerdir ?

Nedir ? anilbirgul

Göl, karalardaki bir çanakta toplanmış dört yanı kapalı su kütlesidir. Tipini belirleyen, oluşum sürecidir. Göllerin çoğu akarsular (biraz da yağmur suyu) tarafından beslenir ve “ayak” (ya da “gölayağı”) denilen başka bir akarsu yoluyla sularını boşaltır. Ancak, ayağı olmayan ve yalnızca buharlaşma yoluyla su yitiren göller de vardır. Bu tip göller, Avustralya’daki Eyre gölü gibi tuzludur.

Aşınma

Buzul çağlarında buzullar tarafından oyulmuş çanaklar suyla dolup göl olur. Bu tip göllerin en iyi örnekleri, Finlandiya’daki Kuopio göller bölgesindedir. Çöllerde, rüzgâr süpürmesiyle, taban suyu yüzeyini geçecek kadar derin açılmış çöküntüler de, yeraltı suyuyla dolarak göl haline gelir.
– Buzlarla Oyulmuş Göller
– Çöküntü Çanağı Gölü

Yer Hareketleri

Yer kabuğunun yükseldiği yerlerde, denizin bir bölümü ana kütleden ayrılıp gol haline gelebilir. Aynı biçimde, bir çöküntü vadisi oluştuğunda, çukur yerde su birikerek, uzun ve ince bir göl ortaya çıkarabilir. Afrika’daki Nyasa golü böyle oluşmuştur.
– Yer kabuğu yükselmesiyle oluşmuş göl
– Çöküntü vadisi gölü

Çökelme

Tortuların çökelmesi nedeniyle bir menderes kıvrımının akarsudan ayrılması sonucu, at nalı gölleri ortaya çıkar. Toprak kayması yüzünden bir akarsunun önünün kesilmesi ve kum tepeleri ya da kıyı dilleriyle kıyı sularının denizden ayrılması da, çökelti gölleri yaratır.
– At nalı gölü
– Toprak Kayması Sonucu Oluşmuş Göl

Yanardağ Etkinliği

Yanardağ kraterlerinde yağmur suyu birikerek Oregon’daki (ABD ) Krater gölü gibi göller oluşturur. Lav akışıyla akarsuların önünün kesilmesi de göller ortaya çıkarabilir.
– Krater Gölü
– Lav Engeliyle Oluşmuş Göl

Alınma ve Çökelme

Buzullar, U biçimli sirkler (buz yalakları) oyarlar ve bu oyukların önü buzultaşlarla kapanabilir. Vadileri uzun ve ince kurdele biçimli göller, buz yalaklarını de küçük, yuvarlak göller doldurabilir.
– Kurdele Gölü
– Yuvarlak Göl

GÖL REKORLARI

Avrupa’nın En Büyük Gölü

Rusya’daki, 17 702 km2’lik Ladoga gölüdür.

Avustralya’nın En Büyük Gölü

Avustralya’daki, 9 323 km2’Iik Eyre gölüdür. Bir tuz gölü olan Eyre genellikle kurudur.

Güney Amerika’nın En Büyük Gölü

Peru ve Bolivya’daki Titicaca’dır ve yüzölçümü 8 288 km2’dir.

En Derin Göl

Sibirya’daki Baykal gölünün en derin yeri, 1 620 m, yani beş Eyfel (Eiffel) kulesi kadardır.
Göl ve Akarsuların Yararları

TATLISU KAYNAĞI

Kentler kadar, fabrikalar ve başka sanayi dalları için de gerekli olan tatlısu, göl ve akarsulardan sağlanır.

ULAŞIM

Göl ve akarsulardan, yüzyıllardır, hem insan ulaşımında, hem de mal ve hayvan taşımacılığında yararlanılmıştır

ELEKTRİK

Hidroelektrik enerjisi, akarsular üstüne kurulmuş barajlardan ve türbinlerin çevrilmesinde kullanılan çağlayanlardan elde edilir.

BALIKÇILIK

Dünyanın büyük göllerinde ve akarsularında büyük çaplı balıkçılık yapılır.

SPOR

Göllerde, yelken ve rüzgâr sörfü, akarsularda kano ve rafting yapılır.

SULAMA

Kurak bölgelerdeki tanın ürünlerinin sulanmasında en önemli kaynaklardan biri akarsulardır.

 

 

 

YOK OLAN GÖLLER

Göllerin çoğu, yerbilim bakımından kısa ömürlüdür; bir milyon yıl gibi bir süre içinde kuruyup giderler. Bazıları da akarsuların getirdiği tortularla dolar ya da yağışların azalmasıyla yok olurlar. Göl kalıntılarından, çeşitli bataklıklar oluşur.
– Akarsu, taşıdığı çamur ve taşı göle bırakır.
– Gölde tortu birikmeye ve bir ucunda tortu yelpazesi oluşmaya başlar.
– Yeni tortularla yelpaze genişler, göl küçülür ve sığ bir bataklık oluşur.
– Zamanla göl, tortularla bütünüyle dolar ve üstü, çeşitli bitkilerle örtülür.

AKARSU VE GÖLLERLE İLGİLİ BİLGİLER

  • Amazon’dan denize, saniyede yaklaşık 180 000 m3 su boşalır. Bu miktarda su, Londra’nın St. Paul katedralini, aşağı yukarı bir saniyede doldururdu.
  • Akarsular, her yıl 20 milyar ton tortuyu denize taşırlar; başka bir deyişle, bin yılda karalardan 3.13 cm kadar toprağı tıraş ederler.
  • Cenevre (Leman gölü) gölü, yaklaşık 4 000 yıl sonra Rhöne ırmağı tarafından doldurulmuş olacaktır.

Sosyal Ağlarda Paylaş

{anilbirgul}

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir