Vadilerin ve Mağaraların Özellikleri & Oluşumu

Nedir ? anilbirgul

Aşındırıcı etkenler sürekli olarak karaları etkileyip biçim değişiklikleri yaratırlar. Yağmur suları birikip akarsu haline gelir ve toprakta derin yarıklar , yani vadiler açarlar. Kireçtaşı bölgelerindeyse kayaç içerisine sızan yağmur suları, aşındırıcı etkilerini orada gösterip, kovuklar ve mağaralar oluştururlar.

Vadilerin Özellikleri

Akarsu vadilerinin başlangıç noktaları, genellikle dağlarda bulunan, hızlı akan dereler tarafından açılmış, dik yarıklardır. Daha alçaklara gittikçe su yavaşlar, dolayısıyla da vadi genişler. Denize yaklaşan ırmaklar düz taşkın yataklarında akarlar. Bazıları da, yelpaze gibi açılarak, haliçlerinde deltalar oluştururlar.

Vadi Tipleri

Fiyord

Dünyanın bazı bölgelerinde buzullar derin vadiler açmışlardır. Buzullar eriyince de deniz düzeyi yükselmiş ve bu vadiler suyla dolarak fiyorda dönüşmüşlerdir.

Rift Vadisi

Tektonik dilimlerin birbirinden ayrıldığı bölgelerde, iki kırık arasındaki uzun ve ince bir kara parçası çöktüğünde, rift vadileri ortaya çıkar.

Boğaz ve Kanyon

Boğaz, iki yönü neredeyse düz olarak yükselen, derin bir yarıktır. Kanyonsa aynı tipte vadinin, dibinde su akanıdır. Kanyonlar kurak bölgelerde bulunurlar ve içlerinde akan su genellikle başka bölgeden kaynaklanır.

Sel Yarıntısı

Genellikle kuru olan, dik kenarlı çöl vadilerine bu ad verilir. Sel yarıntıları özel biçimlerini, çöl sağanaklarının yarattığı sel sularının akış biçiminden alırlar.

 

MAĞARALAR

Mağaralar, kanılarda, yalıyarlarda ya da buz içinde bulunan, doğal ve büyük oyuklardır.

Kireçtaşı Mağaraları

Kireçtaşı suda çözündüğünden, mağaraların çoğu kireçtaşı bölgelerinde bulunur.

Deniz Mağaraları

Yalıyarları döven dalgalar, kayaları aşındırarak mağaralar oluştururlar.

Buz Mağaraları

Buzul alımdan akan erimiş su, buzdan bir mağara oyabilir.

Lav Mağaraları

Lav akıntısının üstü kabuk bağlayıp içteki lav akıp gittiğinde bir lav mağarası ortaya çıkar.

 

Kireçtaşı Mağaralarının Özellikleri

Kireçtaşı mağaralarına sızan suların geride bıraktıkları kalsiyum karbonat parçacıkları, birikerek, bu mağaralara özgü bazı yapılar oluştururlar. Bir sarkıt ya da dikitin 2,5 cm uzaması, dört-dört bin yıl arasında değişen bir süre alır.

 

Vadi ve Mağara Rekorları

En Uzun Fiyord : Nordvest fiyordudur. Grönland’daki bu fiyordun boyu 313 km’dir.

En Büyük Kanyon : Arizona’daki (ABD), uzunluğu 349 km, derinliği de 1.676 m olan Büyük Kanyon’dur.

En Büyük Mağara Odası : Malaysia’daki, 162 700 m2 alanlı Saravak odasıdır. 700 m uzunluğundaki odanın ortalama genişliği 300 m’dir. Tavanının en alçak yeriyse 70 m’dir.

En Uzun Mağara Sistemi : Kentucky’deki (ABD) Mammoth mağarasıdır. Uzunluğu 560 km’dir.

En Uzun Sarkıt : 6,2 m boyundadır ve Co. Clare’deki (İrlanda) Poll an Ionana mağarasındadır.

En Uzun Dikit : Çek Cumhuriyeti’ndeki Krasnohorska mağarasında bulunan 32 m’lik dikittir.

Sosyal Ağlarda Paylaş

{anilbirgul}

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir